FR | EN | NL

Memorial 1815

 

Waterloo kort na de slag

Zowel voor Napoleon als voor Wellington is dit de laatste strijd: de veldslag leidt voor de ene tot de ondergang en voor de andere tot glorie, maar is voor beiden het begin van hun mythe.
Wellington wordt onthaald als een nationale held na zijn terugkeer van Waterloo, na zijn schitterende overwinning. Zelfs op zijn oude dag wordt hij nog herkend op straat, hoewel zijn populariteit af en toe daalt bij het publiek. Van 1815 tot 1818 is hij opperbevelhebber van de bezettingstroepen in Frankrijk, dat hij tot een bondgenoot van Engeland maakt. In 1830 verzamelt hij als Eerste Minister in Londen een diplomatieke conferentie van de Europese machten die beslist over de onafhankelijkheid van België. Zijn dood op 14 september 1852 op 83-jarige leeftijd leidt tot een grootse nationale begrafenis. Hij wordt met veel praal begraven in de Saint-Paul’s Cathedral in Londen.
Napoleon, de gevallen keizer, wordt verbannen naar het eiland Sint-Helena op 7.000 km van Frankrijk. Hij denkt na over de mening van het nageslacht, terwijl de geallieerden de overwinning op ‘het monster’ vieren. Hij laat in gevangenschap a posteriori de rechtvaardiging opstellen van zijn politiek en zijn veldslagen. Het ‘Mémorial de Sainte-Hélène’ (het gedenkschrift van Sint-Helena), dat pas na zijn dood werd gepubliceerd, zet hem neer als een door en door liberaal en democratisch man. In diezelfde periode ontstaat er in Frankrijk een ‘zwarte legende’ over Napoleon in de royalistische kringen, die even uitzinnig en karikaturaal is als wat de ronde deed in het buitenland voor de val van de ‘beul’. Hartstochtelijke schrijvers – zoals Mme de Staël, Chateaubriand en Vigny – schilderen de gevangene van Sint-Helena af met de trekken van een ‘wreedaard’, een ‘Atilla’ of een ‘Nero’.


Kort na de veldslag reeds worden de site en de naam Waterloo mythes. Waterloo staat immers voor een keerpunt in de Europese geschiedenis, en vormt zo een gedenkplaats.
De verschillende politieke partijen van België en Europa zullen zich de site toe-eigenen en haar symboliek voor hun doeleinden aanwenden. Belgische patriotten of reünisten van de ‘parti français’, revisionisten en nostalgische Bonaparte-aanhangers, teleurgesteld door de Restauratie van Lodewijk XVIII, beschouwen Waterloo als een wonde, als een schipbreuk van hun idealen: ze maken van Waterloo een rouwplek en verzamelen zich er om de opgeofferde soldaten te herdenken. Aan de andere kant maken de winnaars, hoofdzakelijk de Engelsen en Nederlanders, van de site een symbool van Europese solidariteit en van de overwinning van de monarchie


Het was vooral het ongeziene geweld van de veldslag dat de mensen zo beroerde dat reeds vanaf 1815 nieuwsgierigen naar Waterloo afzakten om het met eigen ogen te zien. Het aantal lichamen dat er rust, die overal op de site kriskras in gemeenschappelijke graven werden gegooid, geeft Waterloo een gewijd karakter.
Er worden bedevaarten ter ere van de helden van Waterloo georganiseerd, elke 18e juni vinden er herdenkingsceremonies plaats, volledige regimenten laten herdenkingsplaten installeren, landen roepen fondsen in het leven om monumenten op te richten, oud-soldaten stellen zichzelf aan als toeristische gids, ... Men bezoekt ook de hoofdkwartieren, de boerderij van Caillou voor Napoleon en de herberg Bodenghien voor de geallieerden. De aanleg van een spoor van de buurtspoorwegen dat Waver en Eigenbrakel aandoet, bevordert het bezoek aan het slagveld. Stilaan wordt een gewijde plek een toeristische site en overal verschijnen er tavernes, hotels en buitenhuizen.

Door deel te worden van het collectief geheugen, loopt Waterloo het risico slachtoffer te worden van zijn bekendheid en gehavend te worden door een te grote populariteit. Al gauw moet men de toegang verbieden tot de site die wordt vertrapt door de stroom nieuwsgierigen. In 1914 wordt er een wet afgekondigd ten gunste van het behoud van de site: op 500 hectaren zal het vanaf dan onmogelijk zijn om gebouwen neer te zetten of bomen te planten. Er worden schadevergoedingen gestort, afgehouden op de Belgische en Engelse giften. Het is een precedent op vlak van het klasseren van een slagveld: Waterloo maakt deel uit van het Europees erfgoed.

Praktische informatie

Het slagveld